Nieuwsbrief Innoforte lente 2011

 

Dit is de lentenieuwsbrief van Innoforte. De natuur komt weer tot leven en maakt zich op voor een nieuwe bloeiperiode. Wij mensen zijn opgeschrikt door de aardbeving en tsunami in Japan, de dreigende nucleaire catastrofe en de politieke en sociale onrust in het Midden-Oosten. Deze ontwikkelingen maken het belang van een duurzame energievoorziening alleen maar groter. Via deze lentenieuwsbrief willen wij u deelgenoot maken van interessante ontwikkelingen, kansen en inzichten op het gebied van de gebouwde omgeving, industriële warmte, biomassa en warmtenetten. De onderwerpen uit deze nieuwsbrief:

 

Ontwikkeling warmtenetten: markt of overheid?

Warmtewet 2.0

Combinatie WKO en warmtenet

Verduurzaming bestaande gebouwen

 

Warmtenetten verdienen een hoofdrol bij de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Er zijn argumenten te over voor de ontwikkeling van warmtenetten: duurzaamheid, comfort, onafhankelijkheid, stabiliteit van de kosten, het ontbreken van lokale emissies, etc. Bijzondere aandachtspunten bij de ontwikkeling van warmtenetten zijn: • De acceptatie van warmtenetten bij beleidsmakers, projectontwikkelaars, woningcorporaties en consumenten; • De kapitaalintensiteit in combinatie met de risico’s, aanloopverliezen en de benodigde lange termijn visie voor wat betreft het economische rendement.

Een warmtenet wordt gezien als een collectieve energievoorziening met een langdurige afhankelijkheid tussen leverancier en afnemer. Deze afhankelijkheid kan voelen als een verplichting en daar houden de meeste mensen niet van. Wij zijn inmiddels gewend aan een vrije keuze voor een energieleverancier die wordt getransporteerd door een energienet (elektriciteit, gas) dat in handen is gebleven van de overheid. Warmtenetten zijn daarentegen grotendeels in handen van de commerciële energiebedrijven. Hoe is de consument te beschermen tegen een monopolistische aanbieder?
In de geest van de levering van gas en elektriciteit kan het idee ontstaan om (nieuwe) warmtenetten in overheidshanden te laten komen op basis waarvan meerdere commerciële partijen warmte kunnen leveren. Hoewel theoretisch wellicht logisch, lopen we er al snel tegen aan dat warmte toch een bijzonder energieproduct is. Warmtenetten worden meestal gevoed vanuit slechts één of enkele lokale warmtebronnen. Productie en distributie van warmte dienen qua ontwerp en bedrijfsvoering goed op elkaar te worden afgestemd. Daarom worden momenteel nieuwe vormen van samenwerking ontwikkeld tussen marktpartijen, overheden, netbeheerders, woningcorporaties, biomassacentrales en burgers ontwikkeld.
Gemeenten en provincies kunnen een regierol vervullen bij de ontwikkeling van warmtenetten. Zij zijn in staat om op basis van het maatschappelijk rendement op lange termijn te voorzien in de benodigde garanties en financiële participaties. De wijze van samenwerking, het toekennen van de rollen van de betrokkenen en het moment van de totstandkoming van de samenwerking is afhankelijk van lokale omstandigheden en ambities. Hierbij dient rekening te worden gehouden met juridische aspecten als aanbestedingsrecht en staatssteun. De warmtewet reguleert vooralsnog deze samenwerking niet.

 

 

 

 

De warmtewet 2.0 is in voorbereiding. Na een jarenlange voorbereiding blijkt warmtewet 1.0 niet implementeerbaar. De tweeledige warmtetarieven op basis van kostprijs en n.m.d.a. (niet-meer-dan-anders) waren te ingewikkeld. Bovendien blijken de warmtebedrijven in de praktijk geen woekerwinsten te maken waardoor terugbetalingen ook van de baan zijn. Wat blijft over van de warmtewet? Niet-meer-dan-anders krijgt een wettelijk kader voor alle afnemers die maximaal 100 kW afnemen.

De warmtebedrijven mogen echter niet meer dan een redelijke winst gaan maken. Indien door toekomstige prijsstijgingen van aardgas de warmtetarieven zodanig gaan stijgen dat buitengewone winsten gaan ontstaan bij het warmtebedrijf, dan dient de relatie tussen gasprijs en warmteprijs te worden ontkoppeld. We zijn verder benieuwd naar de regels met betrekking tot de redelijke winst en ook hoe de warmtewet omgaat met WKO systemen. Bij WKO is namelijk ook (meestal) sprake van koudelevering die niet in het algemeen niet wordt bemeterd vanwege het gunstige effect van koudelevering voor een WKO. Bovendien is bij WKO vaak sprake van een collectief bronnennet met waaraan individuele warmtepompen zijn gekoppeld waarvoor de consument de elektriciteit inkoopt. “Niet-meer-dan-anders” wordt dan bereikt via de hoogte van het vast recht, afgestemd op een gestandaardiseerd (fictief) verbruik. Deze systemen zijn vaak aanleiding tot onduidelijkheid en klachten. Lees verder over de warmtewet: interview van de experts Gijs de Man (directeur Essent Warmte) en Albert Koedam (adviseur van Aedes). (Lees hier het interview.)

Tijdens het FedEC congres “Warmte voor bestaande bouw” (24 mei aanstaande) zal Wim Mans een lezing verzorgen over “nieuwe inzichten over warmtedistributie en komende warmtewet”.

 

Warmtenetten zijn een uitstekende manier om bestaande gebouwen en wijken te verduurzamen. Zeker indien een wijk wordt gerenoveerd of indien de CV-ketel aan vervanging toe is kan het aantrekkelijk om na te gaan of een duurzaam warmtenet mogelijk is. In stedelijke herontwikkelingsgebieden wordt veelal gekozen voor WKO. Zeker voor utiliteitsgebouwen met een grote koudevraag, maar ook voor woningen is WKO inmiddels gemeengoed. Innoforte ontwikkelt concepten voor de inpassing van WKO projecten in stadsverwarmingsgebieden.
Het eerste concept gaat uit van een normaal WKO systeem met compressiewarmtepomp, waarbij de pieklevering wordt ingevuld met het warmtenet. (In de woning een 4-pijps afleverset; basislast ruimteverwarming wordt door CWP geleverd; pieklast en tapwater wordt door het warmtenet geleverd; woning moet geschikt zijn voor LTV 45 grC; vrije koeling; geen gasaansluiting, dus elektrisch koken.)

In het tweede concept is de elektrisch aangedreven compressiewarmtepomp vervangen door een warmte aangedreven absorptiewarmtepomp. Hiermee is het mogelijk om een vrijwel 100% duurzame warmte en koude voorziening te generen. (In de woning een 4-pijps afleverset; basislast ruimteverwarming wordt door AWP geleverd; pieklast en tapwater wordt door het warmtenet geleverd; woning moet geschikt zijn voor ZLTV 35 grC; vrije koeling; geen gasaansluiting, dus elektrisch koken.)

Bijvoorbeeld via een Pinch analyse waarbij via massa- en energiebalansen de mogelijkheden voor warmteterugwinning grafisch in kaart worden gebracht. Indien de temperatuur van de restwarmte te laag is, kan deze bijvoorbeeld met een warmtepomp worden verhoogd. Zie als voorbeeld het terugwinnen van de latente warmte uit droogprocessen met een warmtepomp zoals ontwikkeld door De Kleyn Energyconsulting (Lees hier het voorbeeld.).

Indien de temperatuur van de restwarmte hoger is dan 90°C en de warmte gedurende veel bedrijfsuren per jaar beschikbaar is, kan de warmte worden omgezet in koude (sorptiesystemen) of elektriciteit (ORC of Stoomturbine). In onderstaande diagrammen is voor een industriële reststroom van hoge temperatuur een grafische voorstelling afgebeeld van de mogelijkheden voor elektriciteitsproductie op basis van een ORC en een stoommotor.

Voordat een industrieel bedrijf zich voor lange tijd committeert aan externe warmtelevering is een grondige analyse van de interne mogelijkheden op zijn plaats. Hoewel externe warmtelevering leidt tot reductie van CO₂ emissies, vindt deze reductie plaats buiten de industriële inrichting en leidt derhalve helaas niet tot CO₂ credits voor het betreffende bedrijf.

 

Na een lange voorbereiding (ontwerp, engineering, inkoop), waarbij we de pech hadden dat een leverancier failliet ging, hopen wij eind mei de TAP in bedrijf te kunnen stellen bij kartonfabriek Smurfit Kappa in Nieuweschans.

Op 29 maart aanstaande zullen Aster Thermoacoustics, Huisman Innovations en Innoforte een samenwerkingscontract ondertekenen voor de commercialisatie van de TAP. De rol van Innoforte is vooral gericht op het bepalen van de technisch-economische haalbaarheid en de thermische inpassing van de TAP.

Tijdens de Foodtech beurs op 25 en 26 mei in Rosmalen, zal Innoforte een presentatie over de TAP verzorgen tijdens het minisymposium dat parallel aan de beurs zal worden georganiseerd. Informatie beurs.

Eer korte impressie van de mogelijkheden van de TAP:
- Thermische input vanaf circa 1.000 kW;
- Omzettingsrendement is afhankelijk van de temperatuur van de warmtestroom en het koelwater: 10 tot 25%;
- Terugverdientijd afhankelijk van schaalgrootte, jaarlijkse draaiuren, elektriciteitstarief en temperatuur restwarmtebron: tussen 3 en 10 jaar;
- De TAP is ook uit te voeren als warmtepomp en als koelmachine.

 

Gezien de beperkte beschikbaarheid van biomassa, dienen wij zo efficiënt mogelijk om te gaan met het potentieel. In het algemeen biedt de productie van elektriciteit en warmte het beste totaalrendement. Innoforte ontwikkelde een overzicht van alle beschikbare biomassastromen, bewerkingen en conversies. In deze nieuwsbrief willen wij de ontwikkeling van vergassing van biomassa onder uw aandacht brengen. Met name houtachtige biomassastromen lenen zich niet voor vergisting. Verbranding is uiteraard altijd mogelijk, maar vergassing biedt mogelijkheden voor een hoger rendement op een kleinere schaal. Onderstaande links naar Youtube fimpjes (klik op de titel) geven een eenvoudige introductie in de mogelijkheden en ontwikkelprocessen van een biomassavergasser. Innoforte voert momenteel haalbaarheidsstudies uit voor biomassacentrales in de gemeenten Aalsmeer, Amstelveen, Soest en Zeist.

 

 

 

 

ECN heeft de MILENA vergasser ontwikkeld. HVC participeert in deze ontwikkeling. MILENA zet biomassa met een hoge efficiëntie om in biogas. Na reiniging is dit gas te gebruiken om elektriciteit mee op te wekken in een gasmotor, gasturbine of brandstofcel. Het gas, geproduceerd door de Milena vergasser, is beter toepasbaar in een gasmotor of gasturbine vanwege de hoge calorische waarde (16 MJ/Nm3 droog versus 4-7 MJ/Nm3 bij conventionele beluchte vergassers) en de complete omzetting van de brandstof (voor conventionele vergassers 85-95%). Het gas uit de Milena vergasser is ook geschikt voor omzetting in Synthetic Natural Gas (SNG of Syngas). Syngas heeft dezelfde eigenschappen als aardgas en is dus als vervanger hiervoor toepasbaar. Syngas is CO2-neutraal, het zorgt niet voor extra CO2-emmissie. Bij de productie van Syngas uit waardevolle biomassa is efficiëntie van groot belang. De Milena technologie mikt op een hoge initiële methaan productie en zorgt zo voor een hoge overall efficiëntie.

De productie van Syngas levert CO₂ dat wordt afgevangen en opgeslagen. Zo is de omzetting van biomassa in Syngas niet alleen CO₂-neutraal, maar zelfs CO₂-negatief en draagt de techniek bij aan het verminderen van de CO₂-uitstoot in de atmosfeer. De bedoeling is dat er een demonstratieproject komt van de MILENA-vergasser van circa 10 MW, waarbij het gas zal dienen als brandstof voor een gasmotor. Die levert elektriciteit en warmte. De volgende fase is een installatie van 50 MW voor de productie van synthetisch aardgas ofwel groen aardgas. Door de gewijzigde subsidieregeling in Nederland, wordt mogelijk de eerste stap overgeslagen en gaat direct groen gas geproduceerd worden dat dezelfde kwaliteit heeft als het huidige aardgas.
Bron: ECN, dinsdag 11 januari 2011.

 

 

De laatste innovatieve wetenschappelijke ontwikkelingen, technische- en marktkansen komen uitgebreid aan bod in de verschillende workshops.

Deze tweedaagse bijeenkomst richt zich op de nationale en internationale politieke ontwikkelingen, advisering, financiering en de daarbij komende risico’s. Daarnaast komen er veel zeer actuele praktijk gericht casuïstiek aan de orde die de ondernemersgeest prikkelen. Wat zijn de toekomstige oplossingen voor bestaande problemen. Waar liggen de kansen, waar liggen de risico’s en hoe zijn deze beheersen?

Wilt u meer weten? Schrijf u in als deelnemer en kom 13 september kijken en luisteren naar wat Wim Mans u te vertellen heeft op dit congres.

 

In opdracht van de Gemeente Amstelveen, Greenport Aalsmeer, Productschap Tuinbouw en de Provincie Noord-Holland heeft Innoforte een haalbaarheidsstudie uitgevoerd naar een warmtenet voor de regio Aalsmeer-Amstelveen. Het eindrapport daarvan is eind februari aan de opdrachtgevers opgeleverd.

Aansluitend op dit onderzoek en het gezamenlijk overleg is door de Provincie Noord-Holland een voucher uitgereikt aan de Greenport Aalsmeer als stimulans voor haar duurzaamheidsambities en het programma voor de ontwikkeling van een biomassacentrale en een warmtenet in de regio. Met deze extra stimulans willen de betreffende gemeenten en de Greenport Aalsmeer de ontwikkeling van het beheermodel verder concretiseren. Op de foto van links naar rechts:

Onderdeel van het project is marktconsultatie, verkenning van samenwerkingsmogelijkheden en investeringsbereidheid bij geïnteresseerde investeerders. Wie dit kunnen zijn is één van de resultaten van het project, doordat in beeld wordt gebracht wat de wensen zijn van de huidige en toekomstige belanghebbenden en marktpartijen. Mogelijke en wenselijke samenwerkingsvormen tussen bijvoorbeeld gemeenten, tuinders of energiebedrijven worden inzichtelijk gemaakt. Ook wordt duidelijk hoeveel elk van de partijen wil investeren.

Over Greenport Aalsmeer:
Greenport Aalsmeer is een van de vijf Greenports in Nederland. Het is het grootste wereldhandels- en kenniscentrum voor de sierteeltsector met in het hart bloemenveiling Aalsmeer. Zij zorgt voor 50.000 voltijdbanen en kent een omzet van 3 miljard euro per jaar. Er wordt in de regio samengewerkt aan duurzaamheid, innovaties, internationale concurrentiepositie en imagoverbetering voor de hele sector.

 

Op de website van Innoforte kunt u de internationale ontwikkelingen van de energieprijzen volgen: internationale prijsontwikkelingen van olie en gas, alsmede de prijsontwikkelingen en futures op de APX Endex (klik hier of op de afbeelding):