Nieuwsbrief Innoforte zomer 2010 

 

Zomernieuwsbrief van Innoforte: volop zicht op duurzame warmte

Thermogis biedt inzicht in lokale kansen geothermie

Boring geothermie Ammerlaan (Pijnacker) van start gegaan

Geothermisch warmtenet in de regio Amstelland Meerlanden

Warmtelevering kartonfabriek aan kuuroord in Groningen

Warmtelevering dakpannenfabriek aan woningen

Verduurzaming gebouwen zorginstelling

Ontwikkeling warmtenet plattelandsgemeente

 

Dit is de zomernieuwsbrief van Innoforte. Onze nieuwsbrief komt, inmiddels traditiegetrouw, vier keer per jaar uit. Steeds is de wisseling van het seizoen een kleine mijlpaal in een jaar en een goed moment om even stil te staan. Even nadenken of we op de goede weg zijn, of we onze verantwoordelijkheden nemen, of we doen wat in ons vermogen ligt, of we nieuwe plannen moeten maken of juist oude plannen moeten voortzetten. Duurzaam ondernemen vereist leiderschap, visie en moed. We hopen met deze nieuwsbrief een bescheiden bijdrage te kunnen leveren.

In deze zomernieuwsbrief speciale aandacht voor geothermie, warmtenetwerken en industriële warmtebenutting.

 

 

Warmtelevering op basis van geothermie is steeds meer in het nieuws. Toch zijn de praktijkvoorbeelden nog slechts dun gezaaid. Waar liggen de knelpunten voor geothermie? Een geothermische bron is niet zomaar aangelegd. Allereerst moet de bodem geschikt zijn om warmte te winnen met een bepaalde temperatuur en hoeveelheid. Gelukkig is de ondergrond van Nederland al ver in kaart gebracht ten behoeve van een indruk van de lokale kansen. Zo heeft TNO onlangs een informatiesysteem gelanceerd waarmee inzicht is te verkrijgen in de locaties in Nederland waar aardwarmte beschikbaar is. Innoforte ondersteunt haar klanten bij het gebruik van dit programma.

(zie www.thermogis.nl)

Uiteraard is het van belang of een geothermische bron ook economisch exploiteerbaar is. De investeringen voor een bron zijn hoog vanwege de boorkosten en de risico’s ten aanzien van de uiteindelijke capaciteit van de bron. Als de bron eenmaal gerealiseerd is, is de warmteproductie tientallen jaren bijna gratis. Vanwege het kapitaalintensieve karakter is het van belang om zoveel mogelijk draaiuren te maken. Hiertoe is een grote warmtevraag over een zo groot mogelijk aantal uren per jaar nodig, liefst op een zo laag mogelijke temperatuur.

Een van de oplossingen hiervoor is het creëren van een warmtenet, waarmee meer warmtevragers kunnen worden aangesloten. In de zomer is echter weinig vraag naar warmte. Bij een voldoende hoge temperatuur kan de aardwarmte worden omgezet in koude met behulp van een ab- of adsorptiekoelmachine. Het verlagen van de kostprijs van de warmte kan echter ook bereikt worden door middel van cascadering. Hierbij wordt de thermische capaciteit (en dus de economische rentabiliteit) van een geothermische bron bij hetzelfde debiet vergroot door het in serie aansluiten van warmtevragers met een aflopende temperatuurbehoefte. Nieuwbouwwoningen kunnen bijvoorbeeld verwarmd worden met behulp van lage temperatuurverwarming. Tuinbouwkassen kunnen eventueel met een nog lagere temperatuur toe. Voor sommige teelten is het echter wel van belang om op een alternatieve wijze te kunnen voorzien in de CO₂ behoefte. (Zie ook het nieuws-item "geothermisch warmtenet in de regio Amstelland Meerlanden ").

In het vakblad voor de bloemisterij is een artikel over warmtelevering verschenen waarbij Innoforte vertelt over de uitdagingen bij een dergelijk warmteleveringsproject: klik hier voor het artikel.

 

 

Op 9 maart jongstleden is de eerste boring naar aardwarmte van start gegaan bij potplantenbedrijf Ammerlaan Grond- en Hydroculturen in Pijnacker. Dit glastuinbedrijf werkt reeds geruime tijd aan een duurzame warmtevoorziening voor henzelf en voor de buren. Innoforte adviseerde hen hierbij.

In 2009 voerde Innoforte samen met WUR een studie uit naar economische haalbaarheid van duurzame warmtelevering aan een school, zwembad en sporthal. Hier kwam uit naar voren dat levering van warmte uit aardwarmte een economische meerwaarde biedt voor alle betrokken partijen. Ook brengt de warmtelevering een grote reductie met zich mee in CO₂ emissie (zie ook de nieuwsbrief herfst 2009). Ammerlaan is met deze positieve conclusie aan de slag gegaan en de eerste boring naar diepe geothermie is een feit: op 23 maart is de boring op 1.000 meter diepte aangekomen. Het doel is om uiteindelijk op 2.000 meter diepte grondwater te winnen van circa 70 graden Celsius.

Op de website van New-Energy TV is een leuke film te zien over dit project:

 

 

De gemeenten Ouder-Amstel, Amstelveen, Aalsmeer, Uithoorn en Diemen (de "AM-gemeenten") werken samen op het gebied van milieubeleid. Gezamenlijk hebben deze gemeenten in 2009 een beleidsdocument opgesteld, getiteld: "Routekaart Amstelland & Meerlanden 2040 Energieneutraal". In dit document geven deze gemeenten aan er naar te streven om in 2040 louter duurzaam opgewekte energie te gebruiken, die in de regio wordt opgewekt. Diverse herontwikkelingsgebieden liggen relatief dicht bij elkaar in de buurt, waardoor een regionaal warmtenet tot de mogelijkheden behoort.

Innoforte is in opdracht van de gemeente Amstelveen, het Productschap Tuinbouw, greenport Aalsmeer en de provincie Noord-Holland gestart met een haalbaarheidsstudie naar een warmtenet in de regio. Het gebruik van warmte uit geothermie is een belangrijk onderdeel van deze studie. Om een geothermische bron mogelijk te maken, is samenwerking en cascadering nodig. Hiertoe legt Innoforte contacten met diverse bedrijven in het gebied. Diverse partijen kunnen gebruik maken van de geothermische bron, te weten de tuinbouwsector, gebouwde omgeving, de bloemenveiling van FloraHolland, bedrijven en utiliteitsgebouwen.

Een voorbeeld van cascadering waarbij de bloemenveiling, woningen, bedrijven en tuinbouw gezamenlijk gebruik maken van dezelfde geothermische bron.

Naast nieuwbouw zal ook onderzoek gedaan worden naar het aansluiten van bestaande bouw. De mogelijkheden voor verduurzaming van bestaande bouw zijn vaak kostbaar en leveren een laag milieurendement op. Een lokaal warmtenet van een temperatuurniveau dat past bij nageïsoleerde bestaande woningen kan daarentegen zorgen voor een doorbraak op het gebied van verduurzaming van bestaande woningen en bedrijfsgebouwen.

De studie naar de haalbaarheid van een warmtenet op basis van geothermie zal in de komende maanden plaatsvinden. Er zal zowel gekeken worden naar geothermische bronnen op lage temperatuur als op hoge temperatuur, om ook eventueel koude en/of elektriciteit te kunnen genereren. In de studie zal de warmte- en koudevraag van negen dicht bijeen gelegen herontwikkelingsgebieden in kaart worden gebracht om op basis hiervan de technische en economische haalbaarheid te kunnen berekenen.

 

 

In de winternieuwsbrief van 2009 berichtten wij al kort over een onderzoek naar restwarmtelevering vanuit kartonfabriek Smurfit Kappa aan kuuroord Fontana Bad Nieuweschans. Inmiddels is dit onderzoek afgerond. Verschillende concepten zijn onderzocht, waarbij meer of minder warmte wordt geleverd. Dit vanwege de grote verschillen in kosten voor aansluiting van diverse onderdelen van het kuuroord. Integrale warmtelevering aan het gehele kuuroord blijkt economisch de meest interessante optie. Uitgaande van het de EOS/IWB subsidie is een terugverdientijd van 6 jaar hierbij mogelijk. Besluitvorming wordt deze zomer verwacht.

 

 

Voor nieuw te ontwikkelen woningen in Deest heeft Innoforte verschillende energieconcepten onderzocht waarbij restwarmte wordt geleverd uit nabij gelegen fabrieken (zie ook nieuwsbrief lente 2010). Uit de studie komt naar voren dat restwarmtelevering uit een droogproces van een dakpannenfabriek economisch interessant kan zijn, mits EOS/IWB subsidie kan worden verkregen.

 

 

Industriële bedrijven zoeken steeds meer naar manieren om het energieverbruik terug te dringen. Ook CO₂ reductie behoort tot het aandachtsgebied. Een belangrijke stap in energiereductie is het optimaal benutten van de aanwezige warmte. Een hulpmiddel hierbij is de Pinch-technologie. Deze technologie is een hulpmiddel om de warmte- en koudestromen in een bedrijf in kaart te brengen en om te kunnen analyseren waar mogelijkheden zijn voor warmteterugwinning, voor de inzet van een warmtepomp of voor externe warmtelevering. Temperatuurregimes en hoeveelheden kunnen op elkaar worden afgestemd waarna de energiebehoefte kan worden teruggedrongen tot het minimaal benodigde. Innoforte werkt aan een tool om Pinch-technologie toegankelijker te maken voor de procesindustrie. Hiermee blijft Pinch-technologie niet voorbehouden aan technologen in de petrochemische industrie, maar kan ieder bedrijf inzicht krijgen in het eigen energieverbruik. Vanaf september start de ontwikkeling van deze tool. We zoeken hiervoor een enthousiaste afstudeerder op HTS of TU. Meer informatie staat op onze website.

 

 

Ook zijn we betrokken bij verduurzaming van de gebouwde omgeving. Zo werkt Innoforte voor de gezondheidsinstelling GGnet aan de verduurzaming van een woon- en werkterrein. Het terrein is kritisch onder de loep genomen wat betreft warmte- en koudevoorziening. Innoforte werkt aan een verduurzamingsconcept waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van de bestaande mogelijkheden, zodat het ook bedrijfseconomisch perspectief biedt. Technieken als Warmte-Kracht-Koppeling (WKK), WKO, restwarmtegebruik, na-isolatie en Warmte-Terug-Winning (WTW) komen hierbij aan bod.

 

 

Voor de gemeente Peel en Maas heeft Innoforte een haalbaarheidsstudie uitgevoerd voor een warmtenet tussen een tuinbouwbedrijf en gebouwde omgeving. Hier kwam uit naar voren dat het technisch en economisch een interessante optie is om verschillende warmteafnemers aan te sluiten op een tuinder. Een tweede fase in dit traject is gestart, waarbij wij het beheermodel van dit netwerk verder uitwerken. De gemeente wil hier graag de lokale ondernemers bij betrekken om de warmtelevering te exploiteren.

 

 

Energieneutraal bouwen voor nieuwbouw én bestaand 
De gebouwde omgeving staat in de belangstelling wat betreft verduurzaming. Zowel bestaande bouw als nieuwbouw kent mogelijkheden om te verduurzamen. Een bekende term hierbij is het zogenaamde "energieneutraal bouwen". Dit houdt in dat de hoeveelheid energie die een gebouw verbruikt gelijk is aan de eigen productie van duurzame energie. Hierdoor zijn geen fossiele brandstoffen nodig.

Innoforte werkt aan verschillende projecten om nieuwbouw en bestaande bouw zo energieneutraal mogelijk in te richten. Zo werken we aan energieneutrale concepten voor een nieuwe woning in Druten en voor ons eigen bestaande bedrijfspand. Door de juiste combinatie van verschillende technieken is het mogelijk om een dusdanige hoeveelheid duurzame energie op te wekken dat netto geen externe energie meer nodig is. Dit levert een grote CO₂ reductie op aangezien de verbruikte energie 100% duurzaam is.

Voor het ontwikkelen van een energieneutraal concept voor de nieuwe woning is gebruik gemaakt van diverse technieken. Allereerst is kritisch gekeken naar de isolatie van de woning. Vooral bij nieuwe woningen is verbeterde isolatie een economisch interessante optie. Vervolgens is de combinatie gemaakt tussen Warmte Koude Opslag (WKO) in de bodem, warmtepompen en PVT-panelen op het dak om elektriciteit op te wekken voor de warmtepompen. Bij voldoende PVT-panelen is dit concept energieneutraal. Binnenkort zal Innoforte starten met een kritisch onderzoek naar het energieverbruik van het eigen bedrijfspand. Naast de reeds aanwezige zonnepanelen zijn er diverse mogelijkheden om het pand energieneutraler in te richten, bijvoorbeeld het verbeteren van de thermische schil, warmteterugwinning op de ventilatie en de inzet van warmtepompen.

 

 

Voor het benutten van zonne-energie zijn diverse technieken op de markt. Zonnecollectoren slaan de warmte van de zon op waarmee water verwarmd kan worden, bijvoorbeeld douchewater in woningen of zwembadwater. Zonnepanelen (ook wel PV-panelen genoemd, Photo Voltaïsch) wekken met behulp van zonne-energie duurzame elektriciteit op. Vanwege de beperkte ruimte op daken is het in de praktijk lastig om beide systemen tegelijk in te zetten. Sinds enige tijd is een nieuwe techniek op de (buitenlandse) markt, die beide technieken combineert, zogenaamde PVT-panelen: PV-Thermisch. PVT-panelen bestaan uit twee lagen waarin warmte en elektriciteit worden opgewekt:

Per m² dakoppervlak heeft deze techniek een hoger duurzaam rendement. Niet alleen doordat de beide technieken boven elkaar geplaatst zijn. Door de afvoer van de warmte via warm water, kunnen de PVT-panelen meer elektriciteit opwekken dan PV-panelen. Geïnteresseerden kunnen contact opnemen met Huisman Elektrotechniek. ECN doet reeds geruime tijd onderzoek naar mogelijke toepassingen van deze techniek.

Klik hier voor meer informatie over het onderzoek van ECN naar het marktpotentieel van PVT-panelen in Nederland.